Aspirant Academy

MCQ

संस्कृत भाषा, साहित्य और शिक्षण-विधियाँ MCQ - उत्तर सहित अभ्यास प्रश्न

RAS/RPSC तैयारी के लिए संस्कृत भाषा, साहित्य और शिक्षण-विधियाँ के 142 प्रश्न हल करें।

अभ्यास प्रश्न

प्र.1नाटकशिक्षणस्य सर्वोत्तमः विधिः कः?

A आदर्शनाट्यविधिः
B समवायविधिः
C पाठशालाविधिः
D कक्षाभिनयविधिः
व्याख्या

सही उत्तर D है क्योंकि नाटकशिक्षण के लिए कक्षाभिनयविधि सर्वोत्तम मानी जाती है। नाटक में संवाद, पात्र, भाव, गति और परिस्थिति को अभिनय के माध्यम से समझना सबसे स्वाभाविक होता है। समवायविधि सहायक हो सकती है, पर इस विकल्प-समूह में नाटकशिक्षण की मुख्य और सर्वोत्तम विधि कक्षाभिनयविधि है।

प्र.2‘श्वः कार्यमद्य कुर्वीत’ इत्यत्र ‘अद्य’ अव्ययस्याभिप्रायः

A गत दिवसे
B आगामि दिवसे
C अस्मिन्नेव अहनि
D असायन्तम्
व्याख्या

सही उत्तर C है क्योंकि अद्य अव्यय का अर्थ इसी दिन या आज होता है। इस वाक्य में आशय है कि कल का काम आज ही कर लेना चाहिए; गत दिवस और आगामी दिवस इसके अर्थ नहीं हैं।

प्र.3सहस्रशीर्षा _____ सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ इत्यस्याः ऋचायाः रिक्तस्थानपूरणं कुरुत –

A इन्द्र:
B पुरुष:
C विष्णुः
D वरुणः
व्याख्या

सही उत्तर B है क्योंकि यह पुरुषसूक्त की प्रसिद्ध ऋचा है। इसका आरम्भ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् इस रूप में होता है। इन्द्रः, विष्णुः या वरुणः रखने से मन्त्र का स्वीकृत पाठ बदल जाता है।

प्र.4उक्ते कर्मणि, अनुक्ते कर्तरि का विभक्तिः भवति?

A उक्ते कर्मणि प्रथमा, अनुक्ते कर्तरि तृतीया
B उक्ते कर्मणि द्वितीया, अनुक्ते कर्तरि तृतीया
C उक्ते कर्मणि द्वितीया, अनुक्ते कर्तरि प्रथमा
D उक्ते कर्मणि प्रथमा, अनुक्ते कर्तरि द्वितीया
व्याख्या

सही उत्तर A है क्योंकि कर्मणि प्रयोग में उक्त कर्म प्रथमा विभक्ति में आता है और अनुक्त कर्ता तृतीया विभक्ति से व्यक्त होता है। द्वितीया कर्म सामान्य कर्तरि प्रयोग में अपेक्षित होती है, इसलिए B और C यहाँ उपयुक्त नहीं हैं।

प्र.5‘शिष्यः’ अस्मिन् पदे प्रत्ययः विद्यते –

A यत् प्रत्ययः
B ण्यत् प्रत्ययः
C क्यप् प्रत्ययः
D ण्वुल् प्रत्ययः
व्याख्या

सही उत्तर C है क्योंकि शिष्यः पद में क्यप् प्रत्यय माना जाता है। इसका अर्थ शिक्षा ग्रहण करने योग्य या जिसे शिक्षा दी जाए, इस भाव से बनता है। यत्, ण्यत् और ण्वुल् प्रत्यय इस रूप की सिद्धि नहीं करते।

आपने 142 में से 5 नमूना प्रश्न देख लिए हैं

संस्कृत भाषा, साहित्य और शिक्षण-विधियाँ पर अनलिमिटेड अभ्यास RAS टेस्ट सीरीज़ + प्रैक्टिस पैक या गेट पास में मिलता है।

और प्रश्न

6'गंगा भार्या यस्य सः' इत्यस्य विग्रहाधारेण समस्तपदं स्यात् –

Aगंगाभार्यः
Bगंगमार्यः
Cगंगभार्या
Dगंगाभार्या

7“रसैरुद्रैश्छिन्ना यमनसभलागः ______” इति किम् छन्दः ?

Aस्रग्धरा
Bमालिनी
Cशिखरिणी
Dशालिनी

8“प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ ...” इत्यत्र ‘प्रति’ उपसर्गस्यार्थोऽस्ति –

Aविरुद्धम्
Bअनुकूलम्
Cसाहाय्यम्
Dअनन्तरम्

9श्रीमद्भगवद्गीतानुसारं समुचितं कथनं चिनुत –

Aसंगात् कामः संजायते
Bसंगात् बुद्धिनाशो भवति
Cबुद्धिनाशात् स्मृतिभ्रंशो भवति
Dक्रोधाद् भवति कामः

10अतिथिपूजनं कस्मिन् यज्ञे क्रियते ?

Aब्रह्मयज्ञे
Bसामयज्ञे
Cपितृयज्ञे
Dनृयज्ञे

11“पठत्वेकः” इत्यस्य शब्दस्य सन्धिविच्छेदं स्यात् -

Aपठ + त्वेकः
Bपठतु + एकः
Cपठत् + वेकः
Dपठत्व + एकः

12‘युष्मद्’ शब्दस्य षष्ठी एकवचनरूपमस्ति -

Aतव
Bयुष्मदः
Cत्वत्
Dत्वाम्

13“कारकः” इत्यर्थे धातोः प्रत्ययः स्यात् -

Aअक्
Bअन्
Cण्वुल्
Dवुन्

14एषु कस्मिन् ग्रन्थे पर्वतक पुत्र मलयकेतोः वर्णनं प्राप्यते?

Aमृच्छकटिके
Bकुमारसम्भवे
Cमेघदूते
Dमुद्राराक्षसे

15सुबन्धुविरचितस्य 'वासवदत्ता' इति गद्यकाव्यस्य प्रमुखनायकोऽस्ति –

Aविश्रुतः
Bउदयनः
Cकन्दर्पकेतुः
Dश्वेतकेतुः

संस्कृत — भाग I (माध्यमिक/उच्च माध्यमिक) में और विषय

अन्य विषय देखें