Aspirant Academy

RAS प्रश्न

भारत में राष्ट्रीय परिवेशी वायु गुणवत्ता मानक, यानी NAAQS, कौन निर्धारित करता है?

सही उत्तर: (D) केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड (CPCB)।

भारत में राष्ट्रीय परिवेशी वायु गुणवत्ता मानक केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड निर्धारित करता है।

  1. (A)

    नीति आयोग

  2. (B)

    WHO

  3. (C)

    स्वास्थ्य मंत्रालय

  4. (D)

    केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड (CPCB)

व्याख्या

भारत के परिवेशी वायु गुणवत्ता मानकों की जिम्मेदारी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड के पास है। केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड वायु अधिनियम 1981 और EPA 1986 के तहत NAAQS निर्धारित करता है। प्रेस सूचना ब्यूरो के अनुसार CPCB ने 2009 में राष्ट्रीय परिवेशी वायु गुणवत्ता मानक अधिसूचित किए। अधिसूचित प्रदूषकों की मापन-पद्धति NAAQS का हिस्सा है और देश में परिवेशी वायु गुणवत्ता की निगरानी उसी अधिसूचित पद्धति से होती है। इसलिए सही संस्था WHO या कोई नीति/स्वास्थ्य संस्था नहीं, बल्कि केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड है। 2009 के नवीनतम NAAQS में 12 प्रदूषक शामिल हैं।

बाक़ी विकल्प ग़लत क्यों हैं

  • (A) नीति आयोग नीति-परामर्श और योजना से जुड़ी संस्था है; प्रेस सूचना ब्यूरो के अनुसार NAAQS अधिसूचित करने वाली संस्था केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड है।
  • (B) WHO वैश्विक दिशा-निर्देश दे सकता है, लेकिन भारत के NAAQS को निर्धारित या अधिसूचित करने का काम उसके पास नहीं है।
  • (C) स्वास्थ्य मंत्रालय स्वास्थ्य मानकों से जुड़ा हो सकता है, पर परिवेशी वायु गुणवत्ता मानकों की अधिसूचना और मापन-पद्धति केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड से जुड़ी है।

अवधारणा

पर्यावरण शासन में नियामक संस्थाओं और वायु प्रदूषण मानकों की भूमिका महत्वपूर्ण है। RAS में संस्था, अधिनियम और मानक को जोड़ने वाली प्रशासनिक समझ बार-बार जांची जाती है।

स्रोत

संबंधित प्रश्न