सार्वजनिक अनुभाग पूर्वावलोकन
त्वरित पुनरावृत्ति तालिका
| विषय | प्रमुख विवरण | परीक्षा प्रासंगिकता |
|---|---|---|
| ECI की स्थापना | Article 324 | 5-mark |
| ECI संरचना | CEC + 2 ECs (1989 से; संरचना अपरिवर्तित; 2023 अधिनियम ने नियुक्ति प्रक्रिया बदली) | 5-mark |
| CEC हटाने की प्रक्रिया | SC न्यायाधीश की तरह — संसद का संबोधन 2/3 बहुमत से | 5-mark |
| EVM राष्ट्रव्यापी प्रारंभ | 2004 लोकसभा चुनाव | 5-mark |
| EVM निर्माता | BEL (Bharat Electronics Ltd) + ECIL | 5-mark |
| VVPAT राष्ट्रव्यापी | 2019 लोकसभा चुनाव | 5-mark |
| NOTA प्रारंभ | नवंबर 2013 राज्य चुनाव; PUCL बनाम भारत संघ (2013) SC आदेश | 5-mark |
| परिणाम पर NOTA का प्रभाव | कोई नहीं — NOTA मत गिने जाते हैं परंतु विजेता को प्रभावित नहीं करते | 5-mark |
| चुनावी बॉण्ड योजना | 2018 में प्रारंभ; ADR बनाम भारत संघ (2024) में रद्द | 5/10-mark |
| चुनावी बॉण्ड रद्द होने का कारण | Article 19(1)(a) का उल्लंघन — सूचना का अधिकार | 5/10-mark |
| मतदान आयु | 18 वर्ष (61वाँ संशोधन 1988) | संदर्भ |
| LS व्यय सीमा | प्रति उम्मीदवार ₹95 लाख (सामान्य राज्य) | 5-mark |
| आदर्श आचार संहिता | वैधानिक आधार? नहीं — परंपरा + Article 324 | 5-mark |
| RPA 1950 | मतदाता सूची, परिसीमन | संदर्भ |
| RPA 1951 | चुनाव संचालन, भ्रष्ट आचरण, विवाद | संदर्भ |
| सत्ता-विरोध (भारत) | ~65% राज्य सत्तारूढ़ दल हारते हैं; राजस्थान एकांतर 1993 से | 5/10-mark |
| 2024 LS मतदान | 65.79%; ~97 करोड़ पात्र मतदाता | संदर्भ |
| राजस्थान 2023 विधानसभा मतदान | 74.2% | राज. संदर्भ |
| CEC नियुक्ति कानून (2023) | PM + कैबिनेट मंत्री + विपक्ष के नेता (CJI नहीं) | 5/10-mark |
| कोविंद समिति (2024) | एक राष्ट्र एक चुनाव — चरण I: LS + विधानसभा; चरण II: PRI 100 दिनों में | 5/10-mark |
| Anoop Baranwal मामला | 2023 SC ने स्वतंत्र CEC नियुक्ति समिति का निर्देश दिया | संदर्भ |
| आपराधिक उम्मीदवार LS 2024 | 46% निर्वाचित सांसदों ने आपराधिक मामले घोषित किए | संदर्भ |
